Ngứa da là cảm giác khó chịu khiến người bệnh có xu hướng gãi hoặc cào để giảm bớt cảm giác đó. Ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như khô da, dị ứng, bệnh ngoài da (chàm, vẩy nến), nhiễm trùng, hoặc các bệnh lý nội khoa như bệnh gan, suy thận. Tình trạng này có thể kèm theo phát ban, đỏ da và cần được điều trị tùy theo nguyên nhân.
Nguyên nhân gây ngứa da phổ biến
Ngứa da do di truyền từ cha mẹ
Trường hợp này xảy ra nếu bạn bị viêm da dị ứng hoặc vảy nến ngứa. Cả hai đều là tình trạng da di truyền. Ở bệnh nhân dị ứng, chức năng hàng rào da suy yếu, cho phép các chất gây dị ứng dễ dàng đi qua. Cùng lúc đó, hệ thống miễn dịch bị rối loạn chức năng và da bị viêm sẽ gây ngứa dữ dội.
Ngứa da do các bệnh lý da liễu phổ biến
Bên cạnh nguyên nhân di truyền. Một số bệnh da liễu như chàm, ghẻ, thủy đậu, bệnh tổ đỉa, viêm nang lông, nấm ngoài da, và viêm da tiết bã cũng là lý do khiến da bạn bị ngứa ngáy. Hoặc đơn giản hơn, chỉ là da bạn đang quá khô, hay đang dị ứng với một số loại thực phẩm nhất định (có thể chỉ là những món ăn đơn giản, như: tôm, mực, thịt bò, v.v..) hoặc một số loại thực vật xung quanh (như: phấn của một loài hoa nào đó, cây thường xuân, v.v..). Hạn chế tiếp xúc những nguyên nhân này, có thể giúp bạn cải thiện tình trạng ngứa ngáy đáng kể.
Dấu hiệu của những bệnh liên quan đến ngứa da
Ngứa là triệu chứng thường gặp nhất trong các bệnh da và mức độ ngứa thay đổi tùy theo mỗi người. Một số bệnh biểu hiện của những bệnh liên quan như: Viêm da cơ địa, Viêm da tiếp xúc dị ứng, lichen, mề đay, bệnh bóng nước tự miễn, ký sinh trùng, sẩn ngứa. Một số biểu hiện của các bệnh da thường gặp như:
- Viêm da cơ địa: sẩn hồng ban. Mụn nước tập trung thành đám, chảy dịch vị trí ở các nếp gấp, lòng bàn tay bàn chân, các ngón, cổ, gáy, cổ tay, cẳng chân. Có thể có da dày, lichen hóa, vết nứt đau, vết cào gãi.
- Ghẻ: ngứa dữ dội về đêm, với sang thương da là sẩn nhỏ màu đỏ kèm theo vết cào gãi. Bề mặt phủ vảy tiết xuất huyết, phân bố rải rác vùng quanh rốn, cổ tay, sinh dục, ngực, mông, các nếp gấp. Có thể thấy được cả đường hầm ghẻ hay rãnh ghẽ, sẩn cục ghẻ, vết trầy xước da do cào gãi.
- Mày đay: Ngứa luôn đi kèm trong bệnh mày đay. Sang thương da là các sẩn phù màu trắng, đỏ, ranh giới rõ, trung tâm nhạt màu, quầng đỏ xung quanh. Kích thước 1-8cm hình trong, oval, đa cung, mảng lớn,.. thường xuất hiện nhanh và biến mất trong vòng 24h mà không để lại vết thâm.
Tác nhân gây ra bệnh ngứa da
Tác nhân kích thích bên ngoài
Thoa một số chất kích thích có thể gây ngứa đơn thuần hay kèm sang thương da như hồng ban, sẩn, bóng nước. Những tác nhân có nguồn gốc thực vật có thể gây ngứa, do chấn thương. Một chất dùng trong nghiệp như tơ thuỷ tinh cũng gây kích thích. Một số chất vệ sinh da không thích hợp xà bông, sữa tắm có thể gây hồng ban, khô căng da đôi khi gây phỏng. Sử dụng quá nhiều xà bông tẩy là một trong những nguyên nhân gây ngứa ở người già, da khô hoặc tạng dị ứng.
Môi trường bên ngoài
Sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm có thể gây ngứa. Cơ chế chưa rõ nhưng có thể do rối loạn sự tiết mồ hôi và tình trạng giữ nước của da. Ngứa do nước (prurit aquagénique) thường xuất hiện vài phút sau khi tiếp xúc nước và không có biểu hiện da đặc biệt nào ghi nhận.
Các phương pháp cải thiện thiện tình trạng ngứa da tại nhà
- Tắm với nhiệt độ thích hợp theo từng bệnh nhân.
- Chất mềm da (emollien) sử dụng trong trường hợp da khô.
- Việc sử dụng kháng histamine và thuốc tê tại chỗ cần cân nhắc giữa hiệu quả và nguy cơ nhạy cảm.
- Không có chỉ định điều trị corticoide tại chỗ trong trường hợp ngứa mà không có viêm da do không hiệu quả và dễ gây biến chứng.
- Crotamiton có tác dụng chống ngứa nhẹ trong trường hợp ngứa do ký sinh trùng.
- Liệu pháp nước khoáng với vòi sen đặc biệt có ích trong điều trị ngứa mạn tính nhất là những trường hợp dày da hay sẩn ngứa.
Lời kết
Ngứa da là một triệu chứng phổ biến có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Từ các bệnh lý da liễu, yếu tố di truyền đến tác động từ môi trường và tâm lý. Mặc dù tình trạng ngứa có thể không gây nguy hiểm ngay lập tức. Nhưng nếu không được xử lý kịp thời, nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Gây khó chịu, mất ngủ và căng thẳng tinh thần.
Việc xác định chính xác nguyên nhân gây ngứa và áp dụng phương pháp điều trị thích hợp là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu các triệu chứng và ngăn ngừa tình trạng tái phát. Do đó, nếu bạn gặp phải tình trạng ngứa da kéo dài hoặc nghiêm trọng, việc tham khảo ý kiến của Bác sĩ Chuyên khoa Da liễu là rất cần thiết để có kế hoạch điều trị hiệu quả và an toàn.
